Benim Doktorlarım - 28
doctor
LAENNEC
Bir Film : Doctor Laennec
Senaryo: Jean BERNARD-LUC
Yönetmen: Maurice CLOCHE
Başrol: Pierre BLANCHAR
Siyah-beyaz, 98 dakika, Fransızca.
Bir Kitap : Tıbbi Bir Buluşun Hikayesi
Yazan:
Jean BERNARD-LUC
Çeviren:: Dr. Hamdi DİLEVURGUN
Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Yayını
Yeni Desen Matbaası 1963 84 sayfa. 15 Lira.
Kitapta; Doctor Laennec filminin senaryosundan
başka Feridun Nafiz UZLUK'un "Niçin Yayınlıyoruz" başlıklı
yazısı, Edouard RIST'in "Laennec" adlı makalesi ve Georges
CANETTI'nin önsözü de var.
Sadece yazılar yok kitapta. Filmden 13 fotoğraf
da var, ilk steteskopun resmi, Laennec'in bir portresi
ve imzası da. Bir de Prof. Dr. Kırımlı Aziz İdris Beyin
bir resmi (Yayınlayanlar kitabı ilk sivil Tıp Fakültemizin
1879'da genç yaşda veremden ölen dekanına adamışlar da).
Filmi görmedim amma kitabı okudum.
*BİR Sinopsis Denemesi*
Paris. Marie-Anne sora sora Dr. Rene Laennec'in
evini bulur. Michaud'un ölüm haberini getirmiştir abisine.
Kardeşlerinin ölüm nedeni elbette ki veremdir.
O geceyi uykusuz geçirir Laennec. Çok sevdiği
iki insanı; Michaud'u ve güzel Clarisse'i düşünür hep.
Verem; ikisini de almıştır elinden. Clarisse'in öldüğü
gün vereme karşı savaş açmaya karar verdiğini anımsar.
Bu hiç de adil bir savaş değildir. Ve ikinci zaferini
kazanmıştır işte verem. Bir kez daha öfke ve kinle dolar
içi. Zengin hastalarını düşünür sonra. Verem neden zenginlere
saldırmamaktadır acaba? İşini iyi bilir verem. Yoksullara,
gençlere, güzellere, masumlara saldırır hep. Gece bitmek
bilmez. Kalkar. Küçük evinin küçücük ibadet odasına geçer
ve dua etmeye başlar. İyi bir hıristiyandır Laennec. Sabaha
kadar dua eder.
***
Sabah. Kahvaltı masasına oturmaz bile. Bir
portakal alıp eline, doğru Tıp Fakültesine gider. Hipokrat
kürsüsüne; ilk dersini vermeye. Arkadaşı ve akrabası Dr.
Bayle'e öğrencileri gösterir:
-Onlara bir şeyler öğretebileceğimi sanıyordum.
-Az sonra öğreteceksin zaten, der Bayle.
Hipokrat kürsüsü artık senin.
Bayle yanılmaktadır. Laennec'in uzattığı
gazete; yılların Hipokrat kürsüsünün kapatıldığını yazmaktadır.
Hem de Laennec'in ilk dersini vereceği gün.
-Alçaklık bu, der, önce Bayle. Boşver, der
sonra da. Bilirsin, pek de matah bir yer değildir Tıp
Fakültesi. En doğrusu, gerçeği hastanede aramak.
En yakın dostudur Bayle. Yıllardır omuz
omuza savaşmışlardır vereme karşı.
-Benden buraya kadar der Laennec. Bırakıyorum.
Tıp Fakültesinin yaptığı adilik yüzünden bırakmıyorum
Bayle. Veremi hiç bir zaman yenemeyeceğimiz için bırakıyorum.
Boşuna uğraşıyoruz. Bu zavallılara bakacak halim kalmadı.
Verem alay ediyor Bayle; hem bizimle, hem de hastalarla.
Bayle teselli etmeye çalışır Laennec'i ama
vazgeçiremez kaçıp gitmekten. Paris'i terkeder Laennec.
Bir köye yerleşir. Köy doktoru olur.
***
Üç yıl sonra. Yine Paris. Dr. Bayle'nin
evinde bir telaş bir telaş. Evin şirin kızının 10. doğum
günü partisi. Ve bir sürpriz konuk: Laennec. Arkadaşının
bitkinliği ve öksürüğü gözünden kaçmaz Laennec'in. Sıkıştırır
onu partiden sonra.
-İtiraf ediyorum, der Bayle. Sıra bende
artık.
-Hayır Bayle, ölmeyeceksin. Kurtaracağım
seni.
***
Paris'e döner ve kaldığı yerden başlar çalışmalarına
Laennec. Ama arkadaşını kurtaramaz. Gazeteler Krallık
Tıp Akademisi üyesi Dr Pierre Bayle'nin ölümünü bir kaç
satırla bildirirler. Onun akciğer hastalıkları uzmanı
olduğunu, cenaze töreninin Montrouge kilisesinde yapıldığını
yazarlar. Ve Dr. Laennec'in; hocası ve arkadaşı Bayle'nin
çalışmalarını onun bıraktığı yerden sürdüreceğini de...
Verem; üçüncü zaferinin de kazanmıştır Laennec'e karşı.
***
Müthiş bir tempo ile çalışır Laennec. Bir
yandan hastalarla ilgilenir, bir yandan asistan ve öğrencilerle.
Bir yandan da ölen her verem hastasına otopsi yapar. Düşmanları
bile takdir eder çalışmasını.
***
İki yardımcısı daha olur bir süre sonra:
Bayle'nin eşi Madeline ve bir uzak akraba, genç ve güzel
dul Jacquemine. Bu iki hanım her konuda yardımcı olurlar
Laennec'e ve hastalara. Jacquemine; Laennec'ten gizler
ama Madeline'e itiraf eder hasta (verem) olduğunu.
***
...ve bir gün. Laennec dalgındır, her zamankinin
aksine yavaş yavaş yürümektedir koca şapkalı adam. Vereme
karşı ne kadar silahsız olduğunu düşünmektedir. Ah birkaç
silahı olsa. Alet, ilaç...
Oynayan çocukları görür. Durup izler. İlginç
bir oyun. Uzun bir kalas. İki ucunda çocuklar. Bir çocuk
bir demir iğne ile çizer kalasın bir ucunu. Öbür uçta
başka bir çocuk, kulağını kalasa dayar ve dinler. Laennec
de dener. Evet ses duyulmaktadır. Titrer Laennec, kendinden
geçer bir an. Şaşkındır, müthiş bir armağan almış yoksul
çocuk şaşkınlığıdır bu. Hızla hastaneye gider. Utanmasa
koşacaktır..Bir defteri kıvırıp bir boru yapar, bir iple
bağlar. Laennec'i gören Jacquemine şaşırır.
-Ne var doktor, titriyorsunuz.
-Gel benimle, der Laennec.
Birlikte bir hasta koğuşuna girerler. Bir
hastanın sırtını sıvar Laennec. Ve defterden yaptığı borunun
bir ucunu kadının sırtına koyar, diğer ucuna kulağını
dayar.
-Öksürün, der kadına. Kadın öksürür.
-Duyuyorum Jacquemine, der titrek bir sesle
Laennec, duyuyorum. Sevinçle sarılır Jacquemine'e. Keşfini
mükemmelleştirmek için çok çalışır Laennec. Çok araştırır.
Bir atölye bile kurar. Fakat... Madeline kara bir haber
verir ona: Sevgili Jacquemine de veremdir. Uzun uzun dinler
Jacquemine'in akciğerlerini Laennec.
-Hayır, der. Bu verem değil.
Bu Laennec'in ilk zaferidir vereme karşı.
Ve buluşunu bir bildiri ile açıklar Laennec. Artık dilsiz
akciğerler konuşmaya başlamışlardır. Dertlerini anlatmaktadılar
ve Dr. Laennec steteskopuyla onları duymaktadır. Bu açıklamadan
sonra Laennec'in lakabı değişir. Artık o koca şapkalı
adam değildir. Mukavva borulu adamdır. Tıp alemine göre
hoş ve boş bir alettir steteskop.
***
Paris Tıp fakültesi dekanının düzenlediği
bir balo.Pek istemese de gelmiştir baloya Laennec. Salondakileri
gösterir Jacquemine'e.
-Ah, daha mükemmel bir steteskobum olsa
da şu insanların kafalarını da dinleyebilsem. Bana gülümseyen
şu hanımın kafasından geçenleri anlayabilmem için bir
alete gerek de yok aslında. Ne düşünüyor biliyor musun?
Seni. Benim aşcım mı, metresim mi yoksa sekreterim mi
olduğunu? Bana aziz dostum diyen şu adam ise bir şarlatan
olduğumu düşünüyor. Broussias ise hastalarımı öldürdüğümü...
otopsi yapabilmek için onları öldürdüğümü düşünüyor.
Müzik susar. Dans biter. Sahnede iki intörn.
Küçük bir oyun sunacaklar. Adı: Sihirli Flüt. İntörn doktor
Rimont bir doktor rolünde; elinde bir flüt. İntörn doktor
Necker ise bir hasta rolünde. Flütünü önce müzik yapmak
için kullanır Rimont, sonra da hastasını muayene için.
Konuklar gülmekten kırılırlar. Laennec baloyu terkederken
yeğeni Dr. Meriadec keser yolunu, eleştirilere cevap vermesini
ister.
-Vereceğim, der Laennec. Ama bu akşam değil,
daha sonra. İnsanların bir umut ışığı ile alay etmeleri,
Jacquemine'i daha çok üzmüştür. Laennec'e ise onu teselli
etmek düşer.
***
Ertesi gün. İntörn doktor Rimont atölyesinde
ziyaret eder Laennec'i. Nişanlısını muayene etmesini ister
doktordan. Laennec sorar:
-Flütümle mi? Sizin serviste steteskopa
inanılıyor mu ki?
-Hayır.
-Ya siz Mösyö Rimont? Siz inanıyor musunuz?
-Ben artık hiç bir şeye inanmıyorum efendim.
Servis şefi Recemier'in izni ile Laennec genç kızı muayene
eder. Laennec'e göre kız verem değil hidrotoraksdır ve
ameliyat edilmesi, plevra boşluğundaki sıvının boşaltılması
gereklidir. Uzun tartışmalardan sonra kız ameliyata alınır.
Steteskop yine doğruyu söylemiştir.
***
Laennec Dr.Louis'in muayenehanesinde. Muayene
olmak istiyor. Muayene sonucu: Dr. Laennec veremdir. Yeni
başlayan bir verem. Laennec'in elini tez tutması kitabını
bitirmesi gerekmektedir. Üç yıl içinde Jacquemine'in de
yardımlarıyla kitabını tamamlar ve Jacquemine'e armağan
eder. Basımı ile o ilgilenecektir. Laennec de köyüne dönecek
ve orada ölecektir. Son hastası Madeline'dir. Muayene
sırasında, Jacquemine'i sevdiğini söyler; Madeline de
bu aşkın karşılıksız olmadığını...
***
Bir meslektaşıyla, Dr. Broussais ile yaptığı
bir görüşme sonunda köyüne dönmekten vazgeçer Laennec.
Pariste kalacak, hastalık ve doktorlarla savaşa devam
edecektir. Anlamıştır ki "Hastalıklarla savaş, bir anlamda,
doktorlarla savaştır." Kolay kolay ölmez. College de France'da
hoca olur. Legion of Honor nişanı alır. Jacquemine ile
evlenir...
Veremle savaşı devam etmektedir. Yoksullara
ilgisi ve şefkati de. Bir gün, bir yoksul hastayı muayene
ederken bayılır. Günlerinin sayılı olduğunu anlamıştır.
Köyüne gitme zamanı gelmiştir artık.
Onbir gün süren uzun ve zahmetli bir yolculuktan
sonra köyüne varırlar. Arkalarından da kitabının basıldığını
bildiren mektuplar gelir. Tahmin ettiği gibi, 13 Ağustos
Pazar günü ölür.
Merak Edenler İçin Ansiklopedik Bilgi
Rene-Theophile-Hyacinthe Laennec
. (17 Şubat 1781 Quimper - 13 Ağustos 1826
Pazar Kerlouanec) Fransız doktor. Gögüs hastalıklarının
babası, steteskopun kaşifi. Nantes'de doktor olan amcasının
yanında başladığı tıp öğrenimini Paris'te tamamladı. 1816'da
steteskopu keşfetti. İyi bir doktor, koyu bir hristiyan
ve sıkı bir kralcı idi.
Merak Edenler İçin Sinamaskop Bilgi
Kısa özetimiz ne filmi ne de gerçeği tam
olarak yansıtmaktadır. Senaryoda ilginç bir baba Laennec
vardır. Filmde; ilginç fakülte ve hastahane sahne ve diyalogları
varmış. Laennec'in bayıldığı sahne öncesinde genç hasta
ile ilginç bir diyalog söz konusu...
Bir rivayete göre film gerçeklerden çok
senaristin düşgücünden kaynaklanmaktaymış. Örneğin, kızkardeşi
Paris'e hiç gelmemiştir. Kadın kahramanlar fabrikasyondur.
Her ne kadar akraba ve arkadaş bir Dr. Bayle gerçekten
yaşamışsa da önemi abartılmıştır...
Ayrıca; söz konusu kitabın yayınlanışının
da bir öyküsü olmalı, öyle değil mi?
1949'da Paris'te tesadüen filmi gören ve
senaryosunu okuyan doktor Feridun Nafiz Uzluk, bu filmi
öğrencilerinin de görmesini, bu kitabı Türklerin de okumasını
ister de... Son olarak; Zamanında, Ankara Üniversitesi
Tıp fakültesi öğrencileri bu filmi seyretmişler, iyi mi?
Bu yazıyı Sevgili Erkan UZUN'a armağan
ediyorum. Burada olsaydı ve kendisinden rica etseydik;
ne yapar yapar bu filmi izlememizi sağlardı. Ama; o şimdi
asker (galiba). (Bu yazı 1999'da yazıldıydı)
